مشغولیت‌های ذهنی‌ یه بنده‌ی خدا

می‌نویسد تا نقد شود و شاید هم گاهی بذری بپاشد برای تفکری بیشتر ...

وطن پرستی! درست یا غلط؟ با چه کیفیتی؟ تا چه حدی؟ چرا و چطور؟
ساعت ٥:۳٩ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۸ شهریور ۱۳٩٠  کلمات کلیدی:

راستش من با وطن‌پرستی به شکل افراطی آن در حرفهای به اصطلاح وطن‌پرستها که معمولاً وی نه همیشه هم در مقابل دیندارها صف‌بندی میکنند– مشکل اساسی دارم. دوست دارم با کسانی که مفتخر به داشتن حسّ «وطن پرستی» هستند بحث کنم تا با منطقشان آشنا شوم ... و مثلاً بخواهم اول برایم حدود «وطن» را که لابد با جان و دل هم به آن عشق میورزند مشخص کنند، اینکه مرز جغرافیایی این سرزمین با تاریخ و فرهنگ پرشکوه و پرافتخار دقیقاً کجاست که مدام میگویند حاضرند برای هر وجب از آن جان گرانمایه را صرف کنند و در هر صورت برایش کلی حرص و جوش میخورند؟ وطن آنها آیا با نقشه‌ی ایران امروز هماهنگ است یا با نقشه ی قبل از معاهده‌ی ترکمنچای، یا با نقشه‌ی زمان اشکانیان، یا با نقشه ی زمان مادها و ...؟ یا اصلاً این نقشه با نقشه‌ی فرهنگی فارسی زبانان هماهنگ است که در این صورت همین الآن هم شاید کلی از ایران شامل این «وطن» به حساب نیاید (مثل مناطقی با زبانهای اصلی ترکی، کردی، لری، عربی، و ...)، یا با نقشه‌ی بر حسب رنگ پوست، یا با هزار نقشه‌ی دیگر که الآن در نظرم نیست اما لابد منظور آنها از «وطنم» باید یکی از اینها باشد؟ در منطقی که من میفهمم جایی که به آن گفته بشود «ایران» را تعدادی سیاستمدار تعیین کرده اند (که اگر از افراد خاصی مثل کوروش و … که وضعیت مشخصی ندارند در این میان بگذریم عمده‌ی آن ساستمدارها هم دیانت چندان مقبولی نداشته‌اند که بخواهیم برای سیاستشان از روی عبارت «سیاست ما عین دیانت ماست و دیانت ما عین سیاست ماست» ارزشی دینی بتراشیم) و در طول تاریخ هم کلی تغییر کرده است، اجداد بعضی از مردم حال حاضر ایران از سرزمینهای دیگر روی زمین مثل اروپا و روسیه و سرزمینهای عرب و مغول و ... به اینجا کوچ کرده بودند و خیلی از مردم ایران قدیم هم الآن نوه و نتیجه‌هایشان در کشورهای دیگر ساکن هستند. راستی خود «وطن پرستها»ی کنونی ایران آیا شجره‌نامه‌ای دارند که نشان بدهد نسل آنها واقعاً به مردم آریایی میرسد (شاید زردشتیها یک کمی راحت‌تر بتوانند از این حرفها بزنند تا بقیه)؟ تازه اگر آنچه که در علم بسیار شبهه‌ناک و بدون قاطعیت تاریخ درباره‌ی وجود آرایاییها و ویژگیهای ممتازشان بیان شده است راست باشد (توجه شود که گاهی گفته میشود که تاریخ را فاتحان نوشته‌اند و البته حتماً هم در طول تاریخ افرادی مغرض یا ترسو سعی در تحریف آن کرده‌اند. همچنین به طور حتم از تاریخ «ایران پیش از اسلام» چیز زیادی باقی نمانده است و اکثر اوراق موجود درباره‌ی شاهان گذشته‌ی ایران مثل جمشید و کیکاووس و ... هم اگر وجود داشته‌اند در کتابخانه‌ای بوده‌اند که ظاهراً عمر غاصب آنرا در لشکرکشی به ایران به آتش کشید و امام علی -ع- در روزهای آخر قبل از شهادتشان، که بعد از تمام شدن دوره‌ی عمر میباشد، چیزی گفته‌اند که احتمالاً به گوشه‌ای از تاریخ قبل از اسلام منطقه‌ای از ایران اشاره دارد و این تاریخ البته بسیار هم ننگین است و حضرت تأکید دارند که بعد از ایشان هم کسی نمیتواند از این موضوع چیزی بگوید مگر اینکه از ایشان نقل قول کند -یعنی ایشان در آنروز تنها کسی بودند که به درستی از آن وقایع قبل از اسلام ایران خبر داشتند؛ بحث اصحاب رسّ که در قرآن از آنها به عنوان یکی از اقوام به هلاکت رسیده یاد شده است و احتمالاً ساکن اطراف رود ارس بوده‌اند همان قومی است که نام ماه‌های ایرانی از نام شهرهای آن‌ها گرفته شده است و عذابشان هم با قراینی به نظر میرسد که به صورت فوران آتشفشانی بوده است - شاید مثلاً از کوه سبلان) همانها هم اگر شجره‌نامه‌اشان کامل باشد باید بدانند که نسلشان میرسد به یک پدر و مادر، یعنی آدم و حوا (علیهما السلام) که آنها هم در عربستان خلق شده‌اند، (البته اگر معتقدند که از نسل میمون هستند دیگر بهتر است خیلی به نسل و اجدادشان افتخار نکنند و بحث وطن پرستی را هم همینجا ببندند و بروند یک فکری برای رابطه‌ی فامیلیشان با این حیوان فاقد عقل و کرامت انسانی بکنند) جایی در طائف و رو به کعبه (البته در مورد حوا --سلام الله علیها-- مطمئن نیستم). سیدها هم که همگی به اهل بیت (علیهم السلام) میرسند و اتفاقاً تقریباً تنها قومی در این کشور که شجره نامه‌ی معمولاً کاملی دارند آنها هستند که خوب معلوم است که عرب هستند (البته به هر حال آنها هم از نسل سام پسر نوح --علیه السلام-- هستند اگر درست یادم باشد که اکثر یا تمام سفیدپوستان هم اگر اشتباه نکنم از نسل هم او هستند). بقیه چطور؟ بگذریم ... این وطن پرستها آیا همگی آریایی هستند؟ اگر نیستند یا نمیدانند که هستند یا خیر چرا این همه از طرف روشنفکرها (بخوانید کوردلِ روشنفکر نما) نسبت به تقابل «اسلام» با «آریایی بودن اصیل» بحث میشود و میخواهند به رسم و رسوم آنها بازگردند که اسلام را مانع خود میدانند؟ با تمسک جستن به رسوم گذشته میخواهند از اجدادشان دفاع کنند؟ آیا هویت آنها در هویت اجدادشان است؟ اجدادی که اگر زنده شوند و پیش روی آنها قرار گیرند آنها را نمیشناسند و شاید به دلایل متعددی از آنها دوری هم بکنند؟ حتی اگر آن ایرانیهای گذشته واقعاً هم اجداد اینها باشند آیا بخاطر اعتقادات اجدادی جنگیدن افتخاری دارد؟ این اعتقادات چون مال اجدادشان بوده خوب هستند یا واقعاً به خودی خود خوب هستند؟ اگر به خودی خود خوب هستند چرا اصرار دارند که بگویند مسلک «آریایی اصیل» و ... ؟ گاهی گفته می‌شود که ایرانی بودن با چند نسل (مثلاً ۷ نسل) که در ایران باشند تثبیت می‌شود و لازم نیست که شجره‌نامه‌ای تا زمان آریاییها داشت که بشود خود را اصالتاً ایرانی دانست، و البته خوب از این نظر واقعاً اکثر مردم حاضر ایران ایرانی خواهند بود! اما سؤال جدیدی که پیش میآید این است که چرا پس در حرفها خود را از نسل آریاییها و کاووس شاه و کوروش کبیر و … معرفی میکنند و فرهنگ چند هزار ساله را به خاندان خود نسبت میدهند و آثارش را در خون خود میجویند؟ از حدود مرزهای کشور بگذریم، از اینکه از چه نژاد و تیره ای هستیم هم بگذریم، آیا واقعاً یک وجب خاک که از شن و ماسه یا سنگ و ... تشکیل شده است ارزشی دارد که بخواهیم جانمان را بخاطرش بدهیم یا حتیٰ دلمان برایش تنگ شود؟ به عنوان یک وطن پرست اگر این افراد در آلمان زندگی میکردند و هیتلر میگفت برای این وطن پرستی باید مردم بی گناه را بُکُشی آیا ایشان میکشتند؟ به عنوان یک وطن پرست آمریکایی که باید به کشورش خدمت کند آیا همراه ارتش آن کشور متجاوز مردم عراق و افغانستان و پاکستان و بحرین و لیبی و یمن و غزه و ... را میکشتند؟ این وطن چه اعتباری دارد و چه ارزشی دارد که میگویند دوستش دارند یا اگر از آن بروند دلشان برایش تنگ می‌شود یا حاضرند بخاطرش چه کارهایی را که بکنند یا ترک کنند؟

در نظر من که کشور من با هیچ کشور دیگری فرق ندارد، مردمش هم همینطور، خاک کشور من و خاک آنگولا هر دو مخلوق یک خالق است، مردم ما و مردم آنگولا همه فرزندان یک پدر و مادر هستند، همه یک نوع بدن داریم، همه یک نوع روح داریم، هم از یک نوع و تیره‌ی جانداران هستیم، همه انسان هستیم، احساسات داریم، همه از در سختی بودن و سختی کشیدن ناراحت میشویم، همه از فقر و گرسنگی رنج میبریم، همه ی ما عزیزانمان را دوست داریم و با از دست دادن آنها غمگین میشویم، همه از مورد ظلم واقع شدن ناراحت میشویم، و ... . ایران به خودی خود هیچ ارزشی اضافه بر کشورهای دیگر ندارد. چیزی که آنرا برای منِ نوعی از بقیه‌ی سرزمینها متمایز میکند یکی این است که از بچگی به من گفته شده است ایران کشور من است و باید از آن دفاع کنم و من هم نوعی احساس ناسیونالیستی نسبت به آن پیدا کرده‌ام که باید کنترلش کنم که این احساس باعث نشود حق را ناحق کنم یا نژادپرست شوم و ... . البته این تنها دلیل اینکه این سرزمین برای من خاص شده و تا حدودی شاید بشود گفت که حتیٰ دوستش هم دارم و در دوری از آن حتی دلم هم برایش تنگ می‌شود نیست! بله ایران برای من نوعی با کشورهای دیگر فرق میکند، از این نظر که در آن بزرگ شده‌ام و از آن خاطره دارم، داستانهایی از خاطرات پدر و مادرم را در بستر فضاهایی از این سرزمین و حواشی وقایعی که در آن اتفاق افتاده است شنیده‌ام، با آن خاطرات و از طریق این خاطرات با این سرزمین و جغرافیا و تاریخ آن آشنا و به تدریج مأنوس شده‌ام، حرف شاعرانش را که حتی هزار سال پیش به زبان امروزی ما حرف میزده‌اند درک کرده‌ام و تعالیمی از آنها یاد گرفته‌ام و گفته‌هایی از آنها برایمان ضرب‌المثل شده که گاهی به کمک آنها منظورم را به دیگران میرسانم. اینها همه باعث میشود که من ایران را بیشتر از جاهای دیگر دوست داشته باشم، چون محل تولد من است، نه به این معنی که کجا بودن این محل تولد مهم باشد بلکه چون زندگی من از در این دنیای دون از این سرزمین شروع شد و خوشیها و ناخوشیهایم در بستری از محیط آن شکل گرفته است. البته نباید فراموش هم کرد که به دنیا آمدن در یک نقطه از زمین به جز اصالتهایی که گفته شد اعتباراتی را هم با خود یدک میکشد که گاهی واقعاً مهم میشوند. مثلاً منابع این کشور از نظر قانونهای اعتباری جهانی مال مردم همین سرزمین است (مثل ارث پدر که بخاطر تولد از شخصی خاص به فرزند او داده میشود و همانطور که کسی انتخاب نکرده از چه پدر و مادری به دنیا بیاید انتخاب هم نکرده که در کدام سرزمین به دنیا بیاید و اینها تقدیر خداوند است که قبلاً در موردش بحث کرده‌ام) و باید در درجه‌ی اول صرف مردم خودش شود و بعد در درجات دوم و سوم و ... صرف کمک به کشورهای فقیر یا تنگدست دیگری که میخواهیم یا باید به آنها کمک کنیم (جالب است که در دین اسلام داریم که فقرا «ولی نعمت»های ما هستند، به این معنی که خدا بخاطر آنها به ما نعمت داده است، خداوند برای آزمایش کردن ما در این دنیا هر کسی را با حکمت خودش یک میزان خاصی بهره از روزیهایش داده است، اما بعد گفته است که هر چه به دست میآورید اینطور نیست که تمام و کمال مال شما باشد، بلکه من مال فقرا را هم در داراییهای شما قرار داده‌ام تا آنها رزق خود را از شما بگیرند و شما وسیله‌ی خیر شده خودتان را بیشتر به من شبیه کنید –لازم به تذکر است که ما برای خلافت و جانشیتی خداوند خلق شده‌ایم اگرچه در اکثر موارد از این مهم غافل هستیم-- خداوند به این ترتیب میخواهد ما جای پای او بگذاریم و صفتهای او را در خود زنده کنیم، بخاطر همین هم احکام صدقه، زکات، خمس و ... را قرار داده است، با انجام این امور رازق بودن خداوند را خودمان تمرین میکنیم و همزمان رحمانیت و رحیمیت خداوند را هم تمرین میکنیم و ...، به این ترتیب آزمایش ما می‌شود حق را به حقدار رساندن و دچار تکبر و حرص نشدن و آزمایش فقرا هم می‌شود قناعت و صبر کردن، البته بحث در این مورد زیاد است و وارد جزئیات آن نمیشوم)- البته حقیقت امر این است که فارغ از تقسیم‌بندیهای سیاسی هم اگر جایی معدنی یا به هر طریق یک استعداد اقتصادی دارد باید از این اقتصاد در درجه‌ی اول برای خود آنجا استفاده شود و حتی داخل یک کشور هم اینطور نیست که بگوییم به لحاظ اعتباری از استعداد اقتصادی به همه جای یک کشور به طور یکسان میرسد. اما تمام این حرفهای اولویت دادن به استفاده از ثروتها و منابع تا وقتی است که نیازهای اولیه برآورده شود و نه اینکه یک‌جا به رفاه مطلق برسد و تازه اجازه داده شود که از فواید آن منابع به سرزمینهای اطراف آن هم برسد، چه آنکه «بنی آدم اعضای یکدیگرند، که در آفرینش ز یک گهرند». اگر کسی بخواهد به ما تجاوز کند که نفت ما را به زور ببرد -بخوانید بدزدد- باید با او بجنگیم، آنها دنبال فساد در زمین هستند و ما دنبال اصلاح امور آن، آن‌ها تمامیت خواه هستند و همه چیز را برای فقط خودشان میخواهند و ما همه چیز را برای همه‌کس میخواهیم ولی به هر حال طبق این منطق اسلامی و قرآنی که به هر حال فقرای از خویشاوندان بر فقرای غریبه اولویت دارند اول باید از آن منابع نیازهای اساسی (و نه تجملاتی و لزوماً هرگونه نیاز رفاهی) مردم ایران را برطرف کرد و بعد به نیازهای اساسی همسایگان ایران رسید و بعد به نیازهای اساسی سرزمینهای دوردست‌تر، بعد که همه از نیازهای اساسی بی‌نیاز شدند و دیگر کسی از گرسنگی جان نداد یا از بی‌سرپناهی یخ نزد باید به ایران برگشت و اول به ایجاد رفاه نسبی مردم ایران همت گماشت تا بعد نوبت به رفاه همسایگان و باز سرزمینهای دور دست‌تر برسد. این یعنی ما ان شاء الله به ایران به عنوان جایی که باید تمام منابع آن صرف خودش شود نگاه نمیکنیم، به اهل خانه هم باید رسید ولی به همسایگان و دورافتادگان هم باید رسید، نباید در رسیدن به اهل خانه آنقدر مداومت کرد که اهل خانه از شکمبارگی بترکند و ما تازه از اضافات غذای آنها اگر چیزی ماند به فقرای کشورهای دیگر بدهیم که در آرزوی پوست بزغاله میمیرند ولی به آن نمیرسند. من احتمالاً از دید وطن‌پرستان روشن‌فکر امروز داخلی و خارجی (که البته تا جایی که من دیده‌ام شعار وطن‌پرستی برایشان بیشتر جنبه‌ی سلاح را دارد -مثل پیرهن عثمان- در مبارزه‌ی با اسلام و ایران اسلامی، وگرنه با عقل جور در نمیآید که پر کنار این مَنِش‌های متکبرانه و زندگی ثروت و قدرت طلبانه‌ی آن‌ها حس کمک به هموطن بخاطر خدا و … هم وجود داشته باشد، اگر خوبی کنند و خوبی ببینند هم بیشتر به صورت «نان به قرض هم دادن» است که اگر جواب یک تعریف و تمجید اغراق‌آمیز آن‌ها با تعریف و تمجیدی اغراق‌آمیز داده نشود دیگر آن رویی که نباید را نشان میدهند) اصلاً یک وطن‌پرست به حساب نمیآیم، ولی فکر هم نمیکنم وطن‌پرستی به سبک آنها که دیگر به نژادپرستی و عرب و اسلام ستیزی و فقیر و بیچاره گریزی گراییده است جایز باشد، آنها گاهی به بهانه‌ی وطن‌پرستی ظلم به مظلوم را هم جایز میکنند. کسانی که روی رسوم و سنتهای آریایی اصرار دارند مناسب است در این آیه‌ی قرآن بیشتر تفکر کنند:

 

وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ تَعَالَوْا إِلَى مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ، قَالُوا حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَیهِ آبَاءَنَا، أَوَلَوْ کَانَ آبَاؤُهُمْ لَا یعْلَمُونَ شَیئًا وَلَا یهْتَدُونَ [مائده، ۱۰۴] (در این آیه باید کنار پدران، بسیاری از دانشمندان را هم که امروزه مردم حرفشان را به دین خدا اولویت میدهند نشاند)

وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَیهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا، قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا یأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ، أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ [اعراف، ۲۸]

َالُوا أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَیهِ آبَاءَنَا وَتَکُونَ لَکُمَا الْکِبْرِیاءُ فِی الْأَرْضِ، وَمَا نَحْنُ لَکُمَا بِمُؤْمِنِینَ [یونس، ۷۸]

قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آبَاءَنَا کَذَلِکَ یفْعَلُونَ [شعراء، ۷۴]

وَإِذَا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَیهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ کَانَ الشَّیطَانُ یدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِیرِ [لقمان، ۲۱]

بَلْ قَالُوا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ [زخرف، ۲۲]

وَکَذَلِکَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِکَ فِی قَرْیةٍ مِنْ نَذِیرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ [زخرف، ۲۳]

 

و اینکه «خواهی نشوی رسوا همرنگ حماعت شو» هم در قرآن نهی شده است (البته در مواردی که با دین خدا منافات دارد و نه علایق شخصی و ...، به قول بزرگی بهتر است برای حفظ خود در این دنیای طوفان زده به جای شعار بالا بگوییم «خواهی نشوی هر رنگ، رسوای جماعت شو»)، تعدد مردم و دانشمندان معتقد به یک نظر هم نباید ما را در این امر سست کند:

 

وَإِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِی الْأَرْضِ یضِلُّوکَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ إِنْ یتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا یخْرُصُونَ [انعام، ۱۱۶] (کلمه ظن چه شباهت عجیبی به تمام فرضیه ها و نظریه هایی دارد که با خیلی از آنها در دنیای علم زده‌ی امروزی به عنوان اصل برخورد میشود و حقیقت)

... قُلْ هَلْ عِنْدَکُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ [انعام، ۱۴۸]

وَمَا یتَّبِعُ أَکْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا یغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ بِمَا یفْعَلُونَ [یونس، ۳۶]

أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِی الْأَرْضِ وَمَا یتَّبِعُ الَّذِینَ یدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ شُرَکَاءَ إِنْ یتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا یخْرُصُونَ [یونس، ۶۶]

وَمَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِنْ یتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا یغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیئًا [نجم، ۲۸]

 

و نهایتاً:

 

قُلِ اللَّهُ یهْدِی لِلْحَقِّ، أَفَمَنْ یهْدِی إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یتَّبَعَ أَمَّنْ لَا یهِدِّی إِلَّا أَنْ یُهْدَى، فَمَا لَکُمْ کَیفَ تَحْکُمُونَ [یونس، ۳۵]