مشغولیت‌های ذهنی‌ یه بنده‌ی خدا

می‌نویسد تا نقد شود و شاید هم گاهی بذری بپاشد برای تفکری بیشتر ...

ماجرای ایمان باطنی آوردن یک مسلمان شناسنامه‌ای
ساعت ٦:٤۱ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۳۱ فروردین ۱۳٩۱  کلمات کلیدی:

به نقل از یک شخصیت حقیقی ...

 

به خدا اعتقاد داشت، از او کمک میخواست ولی خوب گاهی هم در همه چی شک میکرد، نکند اصلاً خدایی در کار نباشد؟ میدید که هر وقت از خدا کمک میخواهد بهش کمک میشود ولی وقتی که کارش درست میشد نگاه که میکرد میدید همه چیز انگار که از مدتها قبل جوری چیده شده بودند که کار او در آن زمان خاص و به آن نحو خاص درست شود، از قبل از آنکه اصلاً دعایی کند. آیا اینکه وقتی او دعا میکرد کارش درست میشد اتفاقی بود [وَ إِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُمْ مَکْرٌ فِی آیاتِنَا ...؛ یونس، ۲۱ -- که یعنی: هنگامی که به مردم، پس از ناراحتی که به آنها رسیده است، رحمتی بچشانیم، در آیات ما نیرنگ می‌کنند (و برای آن نعمت و رحمت توجیهات ناروا می‌کنند) ...] یا اینکه واقعاً خدایی هست که سمیع و بصیر است به احوال بندگان و اجابت میکند ایشان را وقتی که او را میخوانند (وَ قَالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ ...؛ غافر، ۶۰)؟ چند بار امتحان کرد، شنیده بود که کاری که قابل آزمایش و تکرار و خلاصه تجربه‌پذیر باشد علمی است، پس چند جا که به مشکلی بر خورد کرد اول هر راهی که به ذهنش میرسید شاید از آن طریق بشود مشکلش حل گردد را وارسی کرد و دید نه از آن طریقها ممکن نیست فرجی حاصل شود، به دقت زیر نظر میگرفت و وقتی مطمئن میشد که راه چاره‌ای ندارد به خداوند توکل میکرد، به نظرش غیرممکن می‌آمد که کارش درست شود، حتی به ذهنش میرسید که الآن دیگر خود خدا هم که باشد نمیتواند این کار را درست کند، ولی بعد یادش می‌افتاد که هیچ کاری برای خدا مشکل نیست و اگر بخواهد میتواند، بعد با تعجب میدید که چطور خدا کارش را از جایی که فکرش را هم نمیکرد درست میکرد و وقتی مو به تنش سیخ بود خدا را در حالتی از شعور و آگاهی کنار خود احساس میکرد، جایی خیلی نزدیک،‌آنقدر نزدیک که نجوای او با خودش را شنیده، همان موقع و نه چند روز بعد ... «وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ سَیرِیکُمْ آیاتِهِ فَتَعْرِفُونَهَا وَ مَا رَبُّکَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (نمل، ۹۳)» که یعنی «بگو حمد و ستایش مخصوص ذات خداست، بزودی آیاتش را به شما نشان می‌دهد تا آن را بشناسید، و پروردگار تو از آنچه انجام می‌دهید غافل نیست!». بدیهی است که این شناختن آیات خدا درکی درونی باشد که اصولاً درک ظاهری هم تنها اگر به درک باطنی منجر شود شایسته‌ی عنوان «درک کردن و شعور و آگاهی پیدا کردن است». یکی از این ماجراها را که سخت تحت تأثیر قرارش داده بود را تعریف میکرد که اینطور بود که روزی از کلاس زبان به خانه برمیگشت، پیاده در پیاده رو راه میرفت و البته هوا تاریک شده بود. میخواست سریع راه برود ولی تعدادی دختر جلوتر از او بودند که داشتند با هم راه میرفتند و میخندیدند، در حالیکه اکثر عرض پیاده‌رو را هم گرفته بودند، پیش خودش مطمئن بود که اینها برای من مشکل‌ساز هستند، انگار که چیزی او را از رد شدن از کنار آنها میترساند، که شاید مثلاً تکه‌ای به او بیاندازند یا ... . خلاصه برای ایمان ضعیفش میترسید، میخواست سبقت بگیرد، نمیخواست پشت سر ایشان راه برود ولی جرأت رد شدن از کنارشان را هم نداشت، برای شنونده‌ی داستانش این وضعیت شاید به هیچ وجه وضعیت بغرنجی نباشد که کسی را به اظطرار بیاندازد ولی او تأکید دارد که بگوید از نظر روانی در وضعیت آشفته‌ای بود و از هر چیز کوچک و تحریک‌کننده‌ای می‌ترسید و فراری بود، تأکید میکند که به سادگی ماجرا نیاندیشم و به حالت نگرانی باطنی او و آشفتگی‌اش توجه کنم. در آن لحظه او مظطرب و مستعصل بود که از خدا کمک خواست در حالیکه مطمئن هم بود که به هر حال یا باید پشت سر ایشان راه برود و یا از کنارشان رد شود و راه سومی وجود ندارد. امیدی به رسیدن کمک نداشت و تصمیم گرفت از کنارشان رد شود تا از این وضعیت آشفتگی نجات یابد و هرچه شد هم بشود دیگر او از خدا هم کمک خواسته بود. تا بر سرعت خود افزود رسیدند به سر یک کوچه و ماشینی از کوچه بیرون آمد که سر کوچه کمی توقف کرد تا بتواند وارد خیابان اصلی شود، همین توقف کوتاه ماشین آن دخترها را نگاه داشت و او حیران ولی سرمست از رحمت خدا از پشت ماشین رد شد، از همان‌جایی که میخواست از آن موضع از آن دخترها سبقت بگیرد. در چنین حالتهایی از شعور و آگاهی شهادت میداد که خدایا دانستم که هستی و وجود داری. اما بعد از گذراندن این لحظات سرشار از شعور دوباره لحظات سرد و نمناک روزمرگی به سراغش می‌آمد، باز غفلت از حضور خدا و باز سرگرم شدن به امور دنیا.  اوضاع خوبی نبود، هر از چندگاهی از خدا میخواست که خود را به او اثبات کند مگرنه در همه چیز شک خواهد کرد. نمیدانست چه کار باید بکند. نمیدانست آن موقع که اسمش را «لحظاتی سرشار از شعور و آگاهی» گذاشته واقعی هستند یا آن موقع که اسمش را «غفلت» گذاشته است، در آن زمانهای آگاهی با تمام وجود شهادت میداد که خدا هست و کمترین تردیدی هم در این مسأله نداشت و در آن زمانهای غفلت هم با عقل ظاهربین ربط و بی‌ربط‌ها را کنار هم میگذاشت و هر چیز را نتیجه‌ی طبیعی چیزهای دیگر میافت انگار که بدون دخالت موجودی به نام خداوند هم همان اتفاقها بتوانند بیفتد، ... اما کدام یک از این مواقع واقعی است؟ آخر خداوند وجود دارد یا خیر؟ نکند آن مواقع شعور و آگاهی تنها مانند یک خواب شیرین بوده است؟ نکند این نتیجه‌گیری که «خداوند البته وجود و بلکه حضور دارد» تنها نتیجه‌گیری ممکن در آن شرایط شعور و آگاهی نبوده باشد؟ این حالت تردید و شک وجود داشت اما هر دو حالت بارها و بارها برایش تکرار شد. این تکرار شدن به او این فرصت را میداد که هر بار تردیدهایش را با دیدی حقیقت‌جویانه بیآزماید، و دست آخر از صداقت آن درک باطنی در لحظات پر از شعور و آگاهی مطمئن شد. بعد توجه کرد به اینکه در روز همه چیز در زیر تابش نور خورشید واضح و مشخص است و به سختی می‌توان باور کرد که تنها چند ساعت آینده چنان تاریکی‌ای همه جا را خواهد گرفت که به زور بشود چیزی را از چیز دیگر تشخیص داد («وَ آیةٌ لَهُمُ اللَّیلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ»-یٰس، ۳۷، که یعنی «شب برای آنها نشانه‌ای است؛ ما روز را از آن برمی‌گیریم، ناگهان تاریکی آنان را فرا می‌گیرد!»)، همچنان که در شب که چیزی خوب مشخص نیست مشکل بتوان تصور کرد که ظرف چند ساعت آینده هوا چندان روشن شود که همه چیز واضح و مشخص تا دوردست‌ها دیده شود. «... هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ ...(رعد، ۱۶)» که یعنی «آیا تاریکی و ظلمات یکسان هستند؟». آیا وقتی شب و روز همیشه تکرار شده و می‌شوند هیچ عاقلی میتواند --هرچند که بعید به نظر برسد-- در شب آمدن روز  و در روز فرارسیدن شب را انکار نماید؟ («إِنَّ فِی ... اخْتِلَافِ اللَّیلِ وَالنَّهَارِ لَآیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبَابِ» - آل عمران، ۱۹۰، که یعنی «مسلماً در... آمد و شد شب و روز نشانه‌هایی برای خردمندان است.») اگر در شب نمیشود وجود روز را و در روز نمیشود وجود شب را انکار نمود پس نباید چیزی را که بارها و بارها در لحظاتی از شعور درکش نموده‌ایم هم شک نمود، در زمان غفلت باید آنچه در زمان شعور درک باطنی شده است را تصدیق نمود و در زمان پر از درک و آگاهی هم نباید گفت که «عجب درک عمیقی، چطور ممکن است خدایی به این واضحی را نادیده انگاشت و انکارش نمود؟» بلکه باید انتظارش را داشت که زمانی برسد که باز از حضور او غافل بشویم، اگرچه توصیه این است که دل را زیاد متوجه خداوند بنماییم و کم‌کم توجه خود به دنیا را کم و کمتر گردانیم. این نتیجه‌گیری البته در حدیث هم شواهدی دارد، مثل آن بزرگ‌مرد، ‌احمد بن اسحاق، که خدمت امام عسگری علیه السلام رسید و از جانشین ایشان پرسید که حضرت فرزند سه ساله‌ی خود را آوردند و وقتی احمد بن اسحاق نشانه‌ای برای قوت قلب خود خواست پسر سه ساله به عربی فصیح به سخن آمد که «أنا بقیة الله و المنتقم من اعدائه، فلا تطلب أثرا بعد عین یا احمد بن اسحاق!» که یعنی: من بقیة الله در روی زمین هستم و انتقام گیرنده از دشمنان خدا هستم، از این رو ای احمد بن اسحاق پس از دیدن و یافتن امام خویش از نشانه‏ها و علامتهای او مپرس! به این معنی که بعد از اینکه بهه چشم سر دیدی و قلبت تأیید نمود البته در روال زندگی شک و تردید به تو روی خواهد کرد و بر توست که آنچه را به یقین دانستی دیگر مورد تردید قرار ندهی و حتی به دنبال اثبات مجدد آن هم برنیایی ...

 

این حکایت البته در مورد اصل ایمان به خدا بود، که البته خود ایمان به خدا هم بجز این درک مستقیم روش‌های درک غیرمستقیمی نیز دارد (مثل براهین متقن عقلی مثل برهان امکان و وجوب و برهان علیت) که باز به شعور باطنی منجر میشود و این همان ایمان و یقین درست است، که اگر باطنی نبود به جای شعور عنوان شعار به خود میگرفت، چیزی که بودنش بهتر از نبودنش است و امید است که ظاهر در باطن ریشه بزند اگر برای خدا باشد و نه از روی ریا و نفاق، اما کافی هم نیست. بحث یکتایی خداوند هم براهین خود را دارد که به پاره‌ای از آنها در همین وبلاگ پرداخته شده است. سایر اصول الدین هم همینطور. اما آنچه باید در اینجا گوشزد نمود این است که مشابه این اتفاق مثلاً در پذیرش معجزات الهی رخ میدهد، مثلاً قرآن را که میخوانیم گاهی چنان احساس خضوعی نسبت به خدا در انسان ظاهر میشود که انسان اطمینان می‌یابد این کلام خداست، اما گاهی در همان قرآن به جملاتی میرسیم که عجیب است، سنگین است، چه بسا بسیاری آنها را در تناقض با سایر آیات می‌پندارند و از همانجا کلام خداوند بودنش را انکار میکنند، اما کسی که شهادت داد قرآن کلام خداست به آیه‌ی «وَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیکَ الْکِتَابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ زَیغٌ فَیتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِیلِهِ وَمَا یعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ یقُولُونَ آمَنَّا بِهِ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا یذَّکَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ (آل عمران، ۷)» توجه بیشتری مبذول داشته و کلام خدا بودن قرآن را انکار نمی‌کند، اگرچه تمام آنرا هم فهم نکند 


 
ماجرای اسلام آوردن یک مسلمان شناسنامه‌ای ...
ساعت ۱٠:٥٩ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۳٠ فروردین ۱۳٩۱  کلمات کلیدی:

درباره‌ی کسی که سالها فکر میکردم که می‌شناسمش ...

 

خانواده‌ی پدری‌اش مذهبی بودند ولی خود پدرش نه، مادرش هم زمان ازدواج مذهبی نبودند ولی چند سال بعد کم‌کم به دین خداوند گرایش پیدا کردند و نمازخوان شدند. خودش هم اوایل غیرمذهبی بود، شاید تا سن بلوغ هم گرایشات غیرمذهبی‌اش همراهش بود ولی خوب از کودکی تحت تأثیر مادر تمایلاتی هم به برخی مفاهیم دینی پیدا کرده بود و مسأله‌ی خداوند برایش مهم بود. در حوالی سن بلوغ گاهی نماز ظهر و عصرش را هم با حضور در جماعت میخواند، شاید برای جلب توجه کسی، شاید برای همرنگ جماعت شدن با عده‌ای، شاید برای اینکه از چشم برخی‌ها نیفتد، شاید هم گاهی شده باشد که واقعاً خودش برای خودش بخواند نمیدانم، ولی در هر صورت گرفتن وضو برایش سخت بود و فکر اینکه بخواهد در خلوت خودش هم مانند این جماعت‌ها هر روز نماز صبح (و البته مغرب و عشاء) را هم بخواند باعث میشد خیلی نتواند مطمئن تصمیم بگیرد که نمازخوان گردد. البته از کودکی ظاهراً در گرفتن روزه‌ها کوشا بوده است ولی چه بسا نه بخاطر خدا که برای خودآزمایی و گاهی هم مسابقه گذاشتن در نخوردن و فخر فروشی به اینکه من توانستم و چه بسا افرادی از نزدیکانش نمیتوانستند مانند او تاب گرسنگی و تشنگی را بیاورند ... ساده بود و حرفی که بهش زده میشد را رویش فکر میکرد و خیلی وقتها هم باور میکرد و خلاصه تأثیر پذیری‌اش از اطرافیانش زیاد بود، چه وقتی پای صحبت اخیار می‌نشست متحول میشد و به یاد خدا می‌افتاد و چه وقتی هم‌نشین اغیار میشد به غفلت می‌افتاد و از طریق انسانیت فاصله میگرفت. هنوز یادش می‌آید که زمانی در حوالی سن بلوغ دوستانش از میان انسان‌های ناباب بودند، کسانی که اگرچه از خیلی جهات آدمهای بدی هم نبودند -- و چه بسا از او بهتر هم بودند-- ولی رفتار روشنفکری و تجددگرایانه و مُد گرایی داشتند و در روابط با جنس مخالف هم آزادیهایی برای خود قائل بودند، ایشان را افرادی باحال می‌پنداشت و سعی میکرد خود را مانند این جماعت کند و رفتارش در جهت جلب سنخیت و توجه این جماعت بود، اما او که همیشه دوست می‌داشت وقتی کسی پدر و مادر خود را با لفظ «شما» خطاب میکرد --و یا به هر ترتیب با آنها با احترام صحبت میکرد-- و به حال ایشان حسرت میخورد که چرا خودش هر وقت میخواهد پدر و مادرش را با واژه‌ی «شما» خطاب کند واژه‌ی «تو» بر زبانش جاری می‌شود دید که کم‌کم در دوستی این دوستان دارد وقتی پشت سر پدر و مادرش راجع ایشان صحبت میکند از لفظ «بابائه» و «مامانه» به جای «بابا» و «مامان» که قدیمترها به آن عادت داشت استفاده میکند، دید دارد ادبیاتی پیدا میکند که کاملاً مغایر با چیزهایی است که برایش ارزش تلقی می‌شدند، تکانی خورد و سعی کرد یک حدودی را برای خودش تعریف کند که از آنها تخطی نکند. با دوستانش محتاطانه‌تر برخورد میکرد وقتی متوجه شد که چقدر اثرپذیر از ایشان است. اما او همچنان کج‌دار و مریز به خدا و دینش تمایل داشت، هنوز تمایلات سرکش خود را مخالفت نمی‌کرد و چه بسا در دوستی دوستان ناباب میدان‌هایی هم به آن می‌داد و این بود تا آنکه بزرگ‌مردی جایی در روال معمول زندگی او دخالت کرد تا مسیر زندگی‌اش از آن پس ان ‌شاء الله برای همیشه تغییر نماید. این بزرگ‌مرد سن زیادی نداشت، جوانی جاافتاده که از چند سال قبل بدون اینکه این دوست ما بداند چرا اما به او ابراز محبت میکرد و او را شاید بیش از آنچه که باید تحویل می‌گرفت و چه بسا گاهی اگر نمازی هم خوانده میشد به دستور البته توأمان با شوخی و خواهش ایشان بود، شاید اصلاً برای جلب نظر ایشان بود یا برای اینکه ایشان همچنان او را تحویل بگیرند و از چشمشان نیفتد؟خلاصه یک روز مچ یکی از دوستان ناباب نزد این بزرگمرد باز می‌شود، نزدش چیزی پیدا می‌شود که در شأن یک انسان سالم نیست، و در تحقیقات مشخص میشود که آنرا از شخصی گرفته که اکنون داستان او روایت می‌شود. احضارش می‌کنند و از او سؤال می‌ پرسند و  او که ترسیده بود انکار می‌کند، اما وقتی می‌بیند که همه چیز مشخص است و راهی برای انکار وجود ندارد سفره‌ی دل باز میکند و البته راست را هم میگوید، اینکه خود میدانسته که آن چیز کذایی چقدر بد بوده است، که خودش هم از خدا خجالت میکشیده است، که برای همین که از خدا خجالت میکشیده تصمیم گرفته از شر آن راحت شود ولی فقط چون بابتش پولی پرداخت کرده بوده نتوانسته آنرا دور بیاندازد و در عوض تصمیم گرفته تا آنرا به کسی بفروشد (یا معاوضه کند با چیز دیگری که او داشته است؟) که میدانسته به هر حال آن چیز در شأنش هست و خلاصه خودش منحرف هست! ترکیبی از طمع و جهل! اگر طمع نداشت چه بسا به دورش می‌انداخت تا در گناه کس دیگری هم شریک نشود. داشت گریه میکرد. بزرگمرد به او خبر داد که آن دوست ناباب چقدر آن چیز را در اختیار دیگران هم قرار داده خلاصه نشرش داده است و اینکه چقدر این آدم ضعیف‌النفس قصه‌ی ما در گناه دیگران ناخودآگاه شریک شده است، پس او که دیگر این خبرهای بعدی را نداشت با شدت بیشتری به گریه کردن ادامه داد و در این حالت سخت ترس و خجالت حالتی از شعور برایش پیش آمد، حالتی که در آن زشتی گناهش را داشت با تمام وجود می‌فهمید، حالتی که خداوند درباره‌ی قیامت به گناهکاران گوشزد کرده است که: «لَقَدْ کُنْتَ فِی غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَکَشَفْنَا عَنْکَ غِطَاءَکَ فَبَصَرُکَ الْیوْمَ حَدِیدٌ (ق، ۲۲)» که یعنی «(به او خطاب می‌شود:) تو از این صحنه (و دادگاه بزرگ) غافل بودی و ما پرده را از چشم تو کنار زدیم، و امروز چشمت کاملا تیزبین است!». در این حال لحن صحبت آن بزرگمرد ناگهان عوض شد، مهربانانه با لبخندی پرسید چرا دیگر نماز نمی‌آیی؟ میدانستم به زودی جایی مچت را میگیرم، چند وقت بود که دنبال چنین فرصتی بودم (!). با حالتی از خضوع و خشوع در حالی که هنوز گریه بر صورت داشت جوابی داد که اگرچه واقعیت بود ولی تنها بخشی از واقعیت بود، آن بخشی که خودش در آن اواخر به عنوان توجیه برای راضی کردن خودش مدام برای خودش تکرار میکرد، اینکه دوست ندارد از سر عادت نماز بخواند، و آن مرد بزرگ جواب داد که آیا این کار اگر از روی عادت هم انجام شود عادتی خوب است یا عادتی بد؟ و او باز شرمنده‌تر شد ... خدا را میدید که کنارش در گوشه‌ای از اتاق کوچک بازجویی ایستاده، دیگر کاری به افرادی که خود را به پشت شیشه‌ی اتاق رسانده و او و جلسه‌ی بازجویی را نگاه میکنند نداشت، دیگر به فکر آبرویش پیش ایشان نبود، شکسته شده بود، گریه امانش نمیداد، خدا را میدید و شرمنده بود. در همان بازجویی بود یا بعد از اتمام آن (که با تعهد دادنی تمام شده بود) با خود عهدهایی بست و زندگی‌اش تکانی خورد. چند ماه گذشت، هنوز از تبعات آن کارش بیم داشت، اینکه نکند خانواده‌اش هم بفهمند، اینکه آیا این پرونده چه نقشی در ادامه‌ی زندگی‌اش خواهد داشت. ترس داشت و حتی برخی شبها هم کابوس میدید، یک بار هم کابوسی دید و این کابوس آنقدر واقعی بود که تا مدتها معلومش نشد که راست بوده است یا اشتباه، در خواب بوده یا در بیداری. دوست داشت نماز بخواند ولی هنوز اراده‌اش را در خود نمی‌دید. گذشت تا یک صبح ماه مبارک رمضان دید که چقدر دوست دارد خدایش را بپرستد، در اتاقش را بست تا در سحر ماه مبارک نمازی از سر لطف و صفا بخواند. دوست نداشت کسی بداند که تصمیم گرفته که دیگر نماز بخواند، شاید ترس از اینکه بقیه بفهمند هم بود که این چند ماه را نماز نمیخواند، نه اینکه مانعش شوند ولی تحمل شنیدن طعنه یا شوخی و ... در این باره را در خود نمی‌دید، اما الآن راهی به ذهنش رسیده بود، که در اتاقش را ببندد و چراغ را خاموش کند انگار که خواب است و یواش و آرام نماز بخواند تا کسی نشنود، عجیب است که تا آن موقع این به ذهنش نرسیده بود. میدانست که مادرش خود نمازخوان است ولی میدانست که اگر مادرش متوجه بشوند که او هم نماز میخواند احتمالاً بقیه هم خواهند فهمید، همان یک نماز را هم نمیدانست چطور با ترس و لرز بخواند که نکند کسی یکهو وارد اتاق شود و او را در آن حال ببیند، شاید همان شب بود که در را از تو قفل کرد، کاری که در آن خانه رسم نبود و مادرش نگران شدند و پشت در ایستادند و صدایش کردند و او نمیدانست چه کار کند، شاید نمازش را می‌شکست که سریع در را باز کند، شاید دروغی هم گفته باشد که مثلاً خواب بوده یا ...، اما بالأخره در همان اوایل کار بود که مجبور شد به مادرش بگوید، قبلاً هم ظاهراً به خدا توکل زیاد میکرد و این بار هم توکل کرد و به مادرش گفت، عجیب آنکه هیچ اتفاق عجیبی نیفتاد، فقط مادرش که سر شوق آمده بودند از خوشحالی او را بقل کرد و محکم در آغوش گرفتند، و چه راست است که خداوند فرموده که شیطان پیروان خود را می‌ترساند «إِنَّمَا ذَلِکُمُ الشَّیطَانُ یخَوِّفُ أَوْلِیاءَهُ فَلَا تَخَافُوهُمْ وَخَافُونِ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ (آل عمران، ۱۷۵)» که یعنی «چنین است و جز این نیست که این شیطان است که پیروان خود را می‌ترساند. از آنها نترسید! و تنها از من بترسید اگر ایمان دارید!» و شاید هم در تفسیر همین آیه باشد که بزرگان هم گفته‌اند که از راه‌های شیطان این است که انسان‌ها را از انجام کار درست یا ترک کار نادرست می‌ترساند ... .

این دوست قدیمی ظاهراً چیزی حدود یک سال و نیم یا دو سال در خفا عبادت خدا میکرده است و در این بین فقط مادرش این را میدانستند، کم‌کم جای پایش به لطف کریم محکم‌تر شد و دیگر چندان هم برایش مهم نبود که کس دیگری هم بداند یا خیر که الآن او نمازخوان است. به تدریج همه متوجه می‌شدند ولی خوب مذهبی تربیت شده در یک خانواده‌ی مذهبی کجا و مذهبی تربیت شده در خانواده‌ی نه چندان مذهبی کجا،‌ چیزی که آنها از بدو تولد داشته‌اند را او باید میدوید و تلاش میکرد تا به آنها، به گوشه‌ای از آنها، برسد. بعدها که به مسجد رفت و نماز را به جماعت خواند متوجه شد که سه یا چهار سال اول را اصلاً اشتباه نماز میخوانده است، به جای یک سوره مثلاً دو بار توحید را در هر رکعت نمازش میخوانده است، احتمالاً از فاتحه خواندن برای مردگان به اشتباه این را برداشت کرده بوده باشد(؟)، اگرچه برای مردگان هم فاتحه‌خوانی اینطور نیست! خلاصه تا مدتها مرجع تقلید که نداشت هیچ، با آخوندها هم میانه‌ی خوبی نداشت، به هر حال در جوی بزرگ شده بود که در آن جو میانه‌ی خوبی با روحانیون وجود نداشت یا لااقل اگر برخی هم استثناء می‌شدند شایعاتی در باره‌ی بسیاری از ایشان را شنیده بودند که لزومی نمیدیدند باور نکنند، لااقل انکار هم نمی‌کردند و سوء ظن به روحانیون همیشه وجود داشت. گذشت تا سر مسأله‌ای مرحوم حضرت امام را از بقیه مستثنیٰ کرد: کسی در اوج قدرت سیاسی باشد و به پاره‌های تن خود بگوید که شما در سیاست و ارکان قدرت وارد نشوید! در اطرافیان خود هم بسیار دیده بود که کسی که دستش به جایی بند نیست هم تا به نوایی هرچند مختصر میرسد از هیچ‌گونه پارتی بازی و ... برای نزدیکانش دریغ نمیکند اما الآن شخصی را میدید که انگار اعتقاداتش چیزی فراتر از شعار است. ایشان را از سایر روحانیان استثناء کرد و به ایشان تمایل پیدا کرد، اگرچه تا مدتها هم بخاطر آن همه شایعه در مورد حضرت ایشان نسبت بهشان دلچرکینی‌هایی داشت و دلش صاف نشده بود: «وَ الَّذِینَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ یقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِإِخْوَانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالْإِیمَانِ وَ لَا تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّکَ رَءُوفٌ رَحِیمٌ (حشر، ۱۰)» که یعنی «(همچنین) کسانی که بعد از آنها آمدند و می‌گویند: «پروردگارا! ما و برادرانمان را که در ایمان بر ما پیشی گرفتند بیامرز، و در دلهایمان حسد و کینه‌ای نسبت به مؤمنان قرار مده! پروردگارا، تو مهربان و رحیمی!».

با کتاب تذکرة الأولیاء عطار نیشابوری آشنا شد، آنرا خواند و عجیب متأثر شد، در اعمال و رفتارش آثار صوفی‌گری نمایان شد، غذا کم میخورد، عبادت زیاد میکرد، نفسش را سرکوب میکرد، و جالب است که معترف است به این کار مانند یک مسابقه‌ی ورزشی نگاه میکرد، دوست داشت اثبات کند که بهتر از بقیه میتواند نخورد، بیشتر از بقیه میتواند حرف نزند و ...، میخواست خود را اثبات کند، در مرحله‌ی اول به خودش اثبات کند و بگوید «من توانستم»، «من چنینم و من چنانم»، و ... و در مرحله‌ی دوم سایرین هم مدام او را تحویل میگرفتند انگار که چه شخصیت روحانی عظیمی باشد، خودش هم مدام منتظر رحمت خالق بود که کی به او کراماتی داده می‌شود: «وَ قَالَ الَّذِینَ لَا یرْجُونَ لِقَاءَنَا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَینَا الْمَلَائِکَةُ أَوْ نَرَى رَبَّنَا لَقَدِ اسْتَکْبَرُوا فِی أَنْفُسِهِمْ وَ عَتَوْا عُتُوًّا کَبِیرًا (فرقان، ۲۱)» که یعنی «و کسانی که امیدی به دیدار ما ندارند (و رستاخیز را انکار می‌کنند) گفتند: چرا فرشتگان بر ما نازل نشدند و یا پروردگارمان را با چشم خود نمی‌بینیم؟! آنها درباره خود تکبر ورزیدند و طغیان بزرگی کردند!». کم‌کم غول نفسش بزرگ شد، وقتی شیرینی‌هایی که دوست داشت را نمیخورد و هر کار دیگری که دوست داشت را از نفسش دریغ میکرد ناگهان دید که غول نفسش دارد خیلی بزرگ میشود، خواهش‌هایش دارد خیلی زیاد میشود، دید که دیگر آنقدر هم ثبات قدم ندارد و گاهی در مقابل این خواهش‌ها پایش می‌لرزد، یعنی تا کی میتوان جلوی آن همه خواهش روزافزون ایستاد و مقاومت کرد. ترس برش داشت که چه کند. یادش آمد به توصیه‌ای که باید کمی نفس را ارضا نمود تا مانع از بزرگی و قدرت یافتنش شد، اما الآن که غول نفس اینقدر بزرگ شده است اگر یک کمی هم به آن میدان داده شود چه بسا عنان گسیخته شود و دیگر نشود در بندش کرد!؟ ترس داشت، اما تکبر هم داشت، با خود فکر میکرد که اگر به آن میدان دهم آنوقت این همه ریاضتی که تحمل کرده‌ام چه میشود، همه پوچ میشوند، دیگر نمیتوانم بگویم که چند ماه است که چنین کرده‌ام و چنان کرده‌ام ... نه به خودم و نه به دیگران ... (اللهم عبدنی لک و لا تفسد عبادتی بالعجب، از دعای مکارم اخلاق زینت عبادت‌کنندگان علیه السلام، که یعنی خدایا بندگی‌ات را روزیم کن و اجازه نده که عباداتم به عجب و تکبر و خودبینی فاسد و تباه گردد)

عرفای نام برده شده در کتاب عطار نیشابوری در نظرش خیلی بزرگ بودند، با خود میگفت آنها آنقدر در نبرد با نفس خود مقاومت کرده بودند که از طرف خداوند هم با اعطا شدن کرامات بسیار به ایشان تأیید شده بودند، اما من هیچ چی نیستم. ظاهراً از نظر روانشناسی این هست که اگر کسی بخواهد کاری بکند ولی نتواند و خود را در انجام آن کار ضعیف بیابد و آنوقت ببیند که کس دیگری در آن کار موفق بوده است اگر آن کار برایش مهم و ارزش به حساب بیاید در برابر او احساس حقارت عمیقی میکند که نتیجه‌ی او تواضع و خشوع در برابر آن شخص دیگر است، به طوریکه چه بسا آن شخص در حد بت در نظر این شخص بزرگ شود. کم‌کم در حقانیت شیعه تردید نمود وقتی دید که اکثر عرفای کتاب عطار که اکثراً الگوهای زندگی او شده بودند سنی مذهب هستند، اینکه اما از امامان شیعه چنان خرق عادتهایی سراغ نداشت و صفحات کتاب عطار هم درباره‌ی برخی از آن سنی مذهبها به نظر بسیار پربارتر از صفحات کتابش برای امام صادق علیه السلام بود که در همان کتاب از او نیز نام برده شده است. با خود میگفت که مگر حقانیت هر پیامبری با معجزه اثبات نمی‌شود و مگر معجزه از طرف خداوند نیست،‌خوب مگر کرامات عرفا هم در ادامه‌ی معجزه نیست؟ آنگاه آیا کرامات عرفا نشان از حقانیت راه ایشان نیست؟ آیا تأییدی از جانب خداوند متعال نیست؟ بدجوری مردد شده بود. میخواست سنی شود ولی می‌ترسید، هم از خود سنی شدن و هم از تبعات این تغییر مذهب ... می‌ترسید که فکر کند اهل بیت علیهم السلام بر حق نیستند. از خدا کمک خواست که راه درست را نشانش دهد در حالیکه بعید هم میدانست که امکانش باشد شیعه شانسی بر اثبات شدن در برابر صوفیه و سنی‌گرایی داشته باشد. این تردید مدتی در او ادامه داشت و همه جا به دنبال نشانه‌ای بود برای تفکر، نشانه‌ای که با آن به تردیدش خاتمه دهد، نشانه‌ای که از روی آن بقهمد که کدام راه واقعاً آن راهی است که خداوند برای او پسندیده است. در این تردید بود تا شبی که در حرم عالم اهل بیت علیهم السلام، حضرت رضا علیه السلام، در مشهد بود، به طور اتفاقی در صحن حرم که راه میرفت از کنار دو خانم رد میشد که برشی از حرفهای ایشان را شنید، یکی مادری بود که ظاهراُ نگران دخترش بود که دارد در سرکوب نفس خود مجاهدت بسیار میکند و دیگری کسی بود که داشت این مادر را نصیحت میکرد که اسلام دین تعادل است و ظاهراً حدیثی هم در این باره نقل کرده باشد. ناگهان تحولی در این دوست ما رقم خورد، تکانی خورد که عجب! اسلام دین تعادل است! بسیاری از مطالب کتاب عطار مثل برق از جلوی چشمانش گذشت، تناقضاتی که به ذهنش در مورد رفتار آن عرفا رسیده بود الآن برایش معنا یافته بودند، کسانی را الگو قرار داده بود که همگی خود را مطیع رسول خاتم صل الله علیه و آله میدانستند ولی در ریاضات خود کارهایی میکردند که او هرگز نکرد، در دوری جستن از خانواده، از زن و فرزند، دعا برای مرگ خود یا فرزندی که به دلش نشسته است از ترس آنکه نکند محبت آن فرزند (که از مظاهر دنیاست) در دلش باشد، دوری جستن از انسانها و کفاره دادن در صورت مواجهه‌ی با آنها و ...، بعد فرازهایی از زندگی اهل بیت علیهم السلام از جلوی چشمش گذشت و عجیب متحیر ماند، اینکه هر خلقت خداوند حکمتی دارد، اینکه از هر نعمت خداوند باید استفاده نمود و تنها محدودیت این است که این استفاده به قدر لازم و در مصرف درستش انجام گیرد. جالب است که اگر اشتباه نکنم هیچ صفتی در انسان نیست مگر اینکه جای خودش را دارد، تکبر که اینقدر نهی شده است هم برای فقیر در مقابل ثروتمند توصیه شده است! دروغ که کلید گناهان دیگر شمرده شده در شرایطی که حفظ جان یا مال یا آبروی مومن در کار باشد مجاز و بلکه (اگر توریه ممکن نباشد) توصیه میشود و چه بسا واجب هم باشد، نزدیکی با جنس مخالف که زنا و گناه کبیره است اگر با همسر انجام شود از بزرگترین مستحبات است، و ... . خلاصه به قول امام هادی علیه السلام در دعای جامعه کبیره «کلامُکمْ نُورٌ، و َاَمْرُکمْ رُشْدٌ»، کلام ایشان نوری است که سیاهی جهالت را روشن میکند به نور هدایت: "هُوَ الَّذِی ینَزِّلُ عَلَى عَبْدِهِ آیاتٍ بَینَاتٍ لِیخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَ إِنَّ اللَّهَ بِکُمْ لَرَءُوفٌ رَحِیمٌ (حدید، ۹)". امام رضا علیه السلام به اذن الهی نجاتش دادند و بر مذهب شیعه پای خود محکم کرد و از آن پس دلایل بسیاری بر حقانیت شیعه و بطلان هر مذهبی غیر آن به دست آورد.

با آنکه در آن زمان امام خمینی چند سالی بود که به رحمت خدا رفته بودند رساله‌ی ایشان را از کسی گرفت تا به آن عمل کند، کس دیگری را نمی‌شناخت که بتواند قبولش کند، هنوز نسبت به روحانیون احتیاط میکرد و زیاد دل خوشی از ایشان نداشت. به رساله‌ی امام عمل میکرد تا اینکه کم‌کم دید اولاً آن روحانیانی که همیشه شایعاتی علیهشان است تنها آنهایی هستند که در سیاست وارد شده‌اند و در تلویزون و ... نشانشان میدهند و خلاصه همه می‌شناسندشان مگرنه تعداد روحانیان به مراتب بیش از این تعداد اندک ۵۰ یا ۱۰۰ نفری است و عده‌ی زیادی از ایشان هستند که روزها به حوزه‌ی علمیه میروند و لاغر ترکه‌ای هم هستند و بعد از ظهرها هم خودشان با زنبیل به بازار میروند برای خرید منزل و ... . ثانیاً دید کسانی مدام از روحانیت خرده میگیرند و به آن شایعات دامن میزنند که او دیگر مدتهاست به فرقه‌های ایشان تعلق ندارد و از جماعت ایشان بریده است. پس راه خودش را جدا کرد، برای از مرحوم امام حلالیتی طلبید و راه مبارزه با بی‌دینان و کج‌دینان را برگزید، البته به زبان قلم و عقلانیت ...

گذشت و گذشت و گذشت و اکنون او نه تنها ولایت فقیه که مصادیق آنرا هم قبول داشته و خود را سرباز امام خامنه‌ای میداند و امام خامنه‌ای را نیز نایب امام عصر عج الله تعالیٰ فرجه ...

 

خدا همه‌ی ما را هدایت کند و ایمانی هم اگر به ما داده است را ان شاء الله که مستقر گرداند

... فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ! أَنْتَ وَلِیی فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَةِ، تَوَفَّنِی مُسْلِمًا وَ أَلْحِقْنِی بِالصَّالِحِینَ (یوسف، ۱۰۱)


 
از پیش‌داوری بپرهیزید! نگاهی موشکافانه‌تر نسبت به این پند اخلاقی؟
ساعت ٦:۳۸ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۳٠ فروردین ۱۳٩۱  کلمات کلیدی:

تا حالا فکر میکردم حدود شرعی قضاوت کردن در مورد دیگران را میدانم و دارم تا حدود زیادی هم رعایتش میکنم، اینکه قضاوت در مورد اطرافیان داشتن لازمه چون باید نسبت به هر کدام یک موضع‌گیری مناسب داشته باشیم (بحث کاربردی) و اینکه حق نداریم بگوییم که این قضاوت ما هم بدون شک درست است و طرف حتماً همانطوری است که به ذهن ما میرسد (قضاوت به جای خدا و تقسیم بهشت و جهنم و ...). اما مدتی پیش به مطلب جدیدی برخورد کردم درباره‌ی این آیه که خداوند فرموده است از بسیاری از قضاوتها (نه همه قضاوتها) اجتناب نمایید که بعضی از ظن‌ها گناه است (یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا یَغْتَب بَّعْضُکُم بَعْضًا ...)، تابحال این آیه را در تأیید نظر قبلی‌ام میدیدم تا اینکه عالمی به ارتباط بخش اول از این آیه با بخشهای بعدی‌اش اشاره کرد، اینکه برخی ظن و گمانها سبب می‌شود تا شخص به تجسس در مورد طرف مقابل بپردازد --مثلاً برای یافتن نشانه‌هایی بر ردّ یا اثبات گمانش-- و بعد این کار او چه بسا سبب غیبت خواهد شد چون در صورت تجسس کردن چه بسا چیزهایی دستگیرش می‌شود که وقتی متوجه آنها شد دیگر به سختی بتواند آنها را پرده پوشی کند و اگر بیانشان نماید هم دچار غیبت شده است و ... . این مطلب فکر کنم بهتر نشان می‌دهد که چرا خداوند فرموده است که «بعضی» از گمانها گناه است ولی از «بیشتر» گمانها بپرهیزید! یعنی اینجا وادی خطر است و باید که احتیاط بیشتری کنید!

البته راستش در تفاسیر مطالب و احتمالات بیشتری هم پیرامون این آیه و آیات مشابه آن بیان شده است که چه گمانهایی گناه است و کدام‌ها گناه نیست، اینکه مثلاً گمان تا وقتی هنوز به زبان نیامده گناه نیست، اینکه اگر راهی برای اثبات درستی یا غلطی گمان نباشد عمل به گمان گناه نیست، اینکه تا می‌شود باید عمل مسلمین و مؤمنین را حمل بر صحت کرد و به آنها گمان بد نبرد (خصوصاً که عامل ایجاد بدگمانی هم خبری باشد که از فاسق رسیده است!) و ... .

نتیجه اینکه از قضاوت و پیش‌داوری‌های منفی بخصوص درباره‌ی مؤمنین و ظاهرالصلاح‌ها باید واقعاً پرهیز کرد، ولی نه اینکه بگوییم الا و بالله که اصلاً نباید هیچ پیش‌داوری‌ای در زندگی داشت، اگر اینطور بود خداوند هم خودش حکم کلی میداد و نه اینکه بگوید از بیشتر گمانها بپرهیزید با اینکه فقط بعضی از آنها گناه هستند! پیش‌داوری و قضاوت بر اساس ظاهر البته گاهی لازم است و چه بسا بها ندادن به گمانی عقلانی مصلحت بزرگی را از مؤمنی سلب نماید --مثلاً درباره‌ی جان یا مال یا آبروی او که باشد-- گاهی هم مسأله اهمیت بیشتری می‌یابد و صلاح جامعه‌ی مسلمین را هدف قرار می‌دهد (مثل مسائلی که در فتنه‌ی ۸۸ زیاد شاهد آن بودیم که البته باید خیلی هم مواظب بود که در این راستا ظلمی هم مرتکب نشویم)! اصولاً کار دادگاه‌ها هم همین است دیگر: قضاوت بر اساس مستندات که اغلب هم ظاهری هستند، و دادگاه‌ها هم که درتمامی ادیان آسمانی به رسمیت پذیرفته شده‌اند. پس نباید به این پند اخلاقی مطلق‌گرایانه نگاه کرد، این پند اخلاقی هم مثل اکثر پندهای اخلاقی دیگر پشتبامی با دو پرتگاه است، باید تعادل را در اعمال آن در مشق زندگی مراعات نمود!